Οι εργασίες που αφορούν στη συντήρηση, την αποκατάσταση, την αναστήλωση, κ.λπ. των μνημείων, υλοποιούνται με βάση το άρθρο 40 του Αρχαιολογικού Νόμου 4858/2021 – ΦΕΚ Α’220 και εξειδικεύονται με την Υπουργική Απόφαση (ΥΑ) που προβλέπει η §4 του εν λόγω άρθρου, με τίτλο «Κανονιστικό πλαίσιο για την εκπόνηση μελετών και την εκτέλεση εργασιών σε ακίνητα μνημεία» (ΦΕΚ Β’2837/2019). Στο πλαίσιο της ΥΑ, η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση του μνημείου αποτελεί μια εργασία, που λαμβάνει υπόψη την αρχαιολογική – ιστορική τεκμηρίωση, την «τοπογραφική αποτύπωση και γεωμετρική τεκμηρίωση του μνημείου με εξάρτηση από σύστημα ΕΓΣΑ 87 και με προσήκουσες μεθόδους (γεωδαισία, φωτογραμμετρία κ.λπ.)», και την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης του μνημείου (§2, άρθρο 5).
Η εν λόγω ΥΑ αποτελεί το βασικό θεσμικό κείμενο, το οποίο μεταξύ άλλων αναγράφει ως σημείο αναφοράς η ΤΟ ΤΕΕ με τίτλο «Κατευθυντήριες οδηγίες πρότυπης διεπιστημονικής μεθοδολογίας για την αποκατάσταση μνημείων και διατηρητέων δομημάτων», η οποία βρίσκεται σήμερα σε στάδιο διαβούλευσης. Ενώ η ιδέα της εξειδίκευσης της ΥΑ, με την έννοια των κατευθυντήριων οδηγιών και προτύπων είναι ζητούμενο, το περιεχόμενο της ΤΟ ΤΕΕ για τα μνημεία προκαλεί έντονο προβληματισμό, ειδικά στο πεδίο των μελετών τεκμηρίωσης. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του σταδίου της τεκμηρίωσης του μνημείου, η λεγόμενη «τοπογραφική αποτύπωση και γεωμετρική τεκμηρίωση», αποτελεί τη μοναδική μορφή αποτύπωσης της υφιστάμενης κατάστασης, αυτοτελές στάδιο που προηγείται της αρχιτεκτονικής τεκμηρίωσης και εκτελείται αποκλειστικά από «εξειδικευμένους Τοπογράφους Μηχανικούς», ενώ η αρχιτεκτονική τεκμηρίωση έπεται δεν αποδίδεται επαγγελματικά σε συγκεκριμένη ειδικότητα.
Η μεθοδολογία που συνάγεται από τα προαναφερόμενα είναι αντιεπιστημονική, καθώς η αποτύπωση των μνημείων είναι σε κάθε περίπτωση μια θεωρητική αφαίρεση, μια αναγκαστικά επιλεκτική και μεθοδολογικά προσδιορισμένη αναπαράσταση της υφιστάμενης πραγματικότητας του αντικείμενού της, ανεξάρτητα από την (κατά τα άλλα απαραίτητη) ακρίβεια της μετρητικής μεθόδου. Καθώς σε κάθε περίπτωση δεν αποτυπώνουμε απλώς αυτό που βλέπουμε σε ένα μνημείο αλλά αυτό που βάσει συγκεκριμένων επιστημονικών, ιστορικών και μεθοδολογικών κριτηρίων επιλέγουμε να αναγνωρίσουμε και να καταγράψουμε ως πραγματικότητα του μνημείου, η αρχιτεκτονική ερμηνεία δεν είναι διακριτό στάδιο που έπεται της αποτύπωσης αλλά μία συνθετική διαδικασία, που συγκροτεί και τα ίδια τα κριτήρια της αποτύπωσης. Η δε λεγόμενη «γεωμετρική τεκμηρίωση», σε αντίθεση με την τοπογραφική αποτύπωση με εξάρτηση από σύστημα ΕΓΣΑ ’87, δεν αποτελεί επιστημονικό όρο και δε συγκροτεί σαφές και διακριτό μελετητικό αντικείμενο.
Επομένως, η σωστή μεθοδολογία είναι μία ενιαία και συνθετική διαδικασία αρχιτεκτονικής ερμηνείας, η οποία είναι αντικείμενο αρχιτέκτονα μηχανικού και η οποία συμπεριλαμβάνοντας τις διαδικασίες της αποτύπωσης και της τεκμηρίωσης, είναι φύσει διεπιστημονική και επομένως κάθε ειδικότητα έχει σε αυτήν το αντικείμενό της.
Ο ΣΑΔΑΣ Τμ. Αττικής:
- Ζητάει την απόσυρση της κατατεθειμένης ΤΟ ΤΕΕ για την αποκατάσταση μνημείων και διατηρητέων και τη διεξαγωγή ανοικτής και πλατιάς διαβούλευσης για τη διατύπωση νέας πρότασης, με τη συμμετοχή και των κατ’ εξοχήν αρμόδιων φορέων, όπως ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, οι σχολές αρχιτεκτόνων της χώρας, τα διεπιστημονικά προγράμματα μεταπτυχιακών σπουδών προστασίας μνημείων, το ICOMOS, κ.λπ.
- Μετά τις αντιδράσεις δόθηκε τρίμηνη παράταση στη διαβούλευση της ΤΟ ΤΕΕ για τα διατηρητέα και τα μνημεία, γεγονός που είναι θετικό. Ωστόσο ο ΣΑΔΑΣ Τμ. Αττικής θεωρεί ότι συνολικά οι διαδικασίες διαβούλευσης των Τεχνικών Οδηγιών του ΤΕΕ δεν είναι επαρκείς και δεν διασφαλίζουν τη συμμετοχή. Θεωρούμε ότι θα πρέπει τα σχετικά κείμενα των οδηγιών να αποστέλλονται πάντα με ευθύνη του ΤΕΕ έγκαιρα σε όλους τους αρμόδιους φορείς και στους επιστημονικούς συλλόγους, συμπεριλαμβανομένου του Τμήματος Αττικής του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων, εξασφαλίζοντας επαρκή χρόνο τουλάχιστον ενός μηνός, για να τοποθετηθούν σχετικά. Οι δε τοποθετήσεις των επιμέρους φορέων στις διαβουλεύσεις πρέπει να είναι ορατές και προσβάσιμες στη δημόσια σφαίρα και να λαμβάνουν αιτιολογημένες απαντήσεις.
