02.11.2025
Με στόχο την ανάδειξη και προβολή της αρχιτεκτονικής τόσο στα μέλη του Συλλόγου όσο και στο ευρύ κοινό, το Τμήμα Αττικής του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ) διοργανώνει μια σειρά παρουσιάσεων βιβλίων που σχετίζονται με την αρχιτεκτονική και σας καλεί στην 5η παρουσίαση του βιβλίου
We Have Never Been Private – The Housing Project in Neoliberal Europe
Ιωάννα Πινιάρα
Κυριακή 2 Νοεμβρίου 2025 στις 18.00 στο κτίριο του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων / ΣΑΔΑΣ-ΠΕΑ / Βρυσακίου 15, Μοναστηράκι.
Το βιβλίο θα παρουσιάσουν η συγγραφέας Ιωάννα Πινιάρα, ο Ομότιμος Καθηγητής της Αρχιτεκτονικής του ΕΜΠ Σταύρος Σταυρίδης και ο Επίκουρος Καθηγητής της Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας Πέτρος Φωκαΐδης.
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Η έκδοση αυτή εξετάζει τη διαχείριση του οικιακού χώρου μέσω του μετασχηματισμού της έννοιας του ιδιωτικού εντός του κοινωνικοοικονομικού καθεστώτος που είναι γνωστό ως νεοφιλελευθερισμός. Προτείνει μια κριτική επανεκτίμηση της νεοφιλελεύθερης ιδιωτικοποίησης των κατοικιών όχι απλώς ως μιας πολιτικής που υιοθετήθηκε τη δεκαετία του 1980 για να προωθήσει ένα νέο ιδιοκτησιακό καθεστώς (δόγμα Θάτσερ), αλλά ως ένα μεταπολεμικό αστικό και πολιτιστικό πρόγραμμα για την εγκαθίδρυση μιας αλλαγής στο ήθος, την κουλτούρα και την οργάνωση της κατοίκησης. Ενάντια στη νεοφιλελεύθερη ιδέα της θεσμικής και τυπολογικής αυτονομίας του ιδιωτικού, το βασικό επιχείρημα υποστηρίζει ότι το κράτος συνεργάζεται συνεχώς με την αγορά («ιδιωτικός τομέας») στην προώθηση ενός συγκεκριμένου αφηγήματος οικιακής ιδιωτικότητας και, ως εκ τούτου, το ιδιωτικό δε λειτούργησε ποτέ αυτόνομα στη νεοφιλελεύθερη εποχή.
Μεθοδολογικά, το βιβλίο αναπτύσσει μια τυπολογική μελέτη για να αποκωδικοποιήσει αυτό το αφήγημα μέσω επιλεγμένων προγραμμάτων αστικών κατοικιών στο Λονδίνο, το Βερολίνο και την Αθήνα. Διαγράφει ένα γεωγραφικό και χρονολογικό διάνυσμα νεοφιλελεύθερης εξέλιξης: από την πειραματική εφαρμογή στο μεταπολεμικό Λονδίνο, στην κορύφωση της διεθνούς IBA 1987 του Βερολίνου ως πόλου του κατοικείν, καταλήγοντας στην Αθήνα της μετάπτωσης από τη στεγαστική ανάπτυξη στην κρίση στεγαστικού χρέους του 2008. Η διερεύνηση της τυπολογίας ρίχνει φως στους δεσμούς μεταξύ του ιδιωτικού αφηγήματος και της κατασκευής της υποκειμενικότητας και του τρόπου ζωής της μεσαίας τάξης, της ιδιοκτησιακής και συμβολικής λειτουργίας της αστικής μορφής, της υπονόμευσης της κατοικίας από τον χρηματοπιστωτικό καπιταλισμό (στεγαστικός δανεισμός, χρέος, κατάσχεση/έξωση). Η αποτυχία του νεοφιλελεύθερου μοντέλου κατοίκησης να διασφαλίσει την οικιακή ιδιωτικότητα ως ουσιαστική αυτονομία θυμίζει την κλασική έννοια του όρου ως «αποστέρησης» δικαιωμάτων.
Ως απάντηση, το βιβλίο προτείνει μια μετατόπιση από την οικονομία προς μια οικολογία του ιδιωτικού, η οποία αποτελεί λειτουργική αρχή για έναν θεσμικό και τυπολογικό μετασχηματισμό στην αστική κατοίκηση. Η ταυτόχρονη και αμοιβαία διαμόρφωση της ιδιωτικής και συλλογικής υποκειμενικότητας ορίζει τις κοινωνικές σχέσεις πάνω στις οποίες πρόκειται να ανακτηθεί το «δικαίωμα στην ιδιωτικότητα». Ενάντια στην ατομική ιδιοκτησία: μέσω ενός μοντέλου για την εξασφάλιση κοινοτικής αστικής γης για στέγαση. Ενάντια στον ατομικισμό: ως δυνατότητα διασφάλισης μιας ποιότητας ιδιωτικότητας μέσω καθημερινών πρακτικών κοινής χρήσης.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Ιωάννα Πινιάρα είναι αρχιτέκτονας, διπλωματούχος της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΑΠΘ, και ερευνήτρια, κάτοχος διδακτορικού τίτλου στον Αρχιτεκτονικό Σχεδιασμό από την Architectural Association (ΑΑ) του Λονδίνου. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν τη μελέτη της οικιακής ζωής ως βιοπολιτικού μηχανισμού για τον έλεγχο των υποκειμένων και των ταυτοτήτων, τις χωρικές επιπτώσεις της οικονομίας, της θεσμικής εξουσίας και της πολιτικής στον σχεδιασμό της αστικής κατοικίας, καθώς και αφηγήσεις για την αποαποικιοποίηση των τυπολογιών της κατοικίας και της αστικής μορφολογίας στη βάση της θεωρίας και πρακτικής των «κοινών» (commons). Η Ιωάννα έχει διδάξει Ιστορία και Θεωρία καθώς και Αρχιτεκτονικό και Αστικό Σχεδιασμό στην AA, υπήρξε μεταδιδακτορική υπότροφος του ερευνητικού cluster «Architectures of Order» στο Πανεπιστήμιο Goethe της Φρανκφούρτης, και επί του παρόντος διδάσκει σεμινάρια σχεδιασμού και θεωρίας στην Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ. Είναι επίσης η συγγραφέας του βιβλίου «The Housing Question is a Feminist Question: Housing Commons for the ‘New Woman’ of the German Werkbund» από τις εκδόσεις M Books (2025).
ΣΑΔΑΣ - Τμήμα Αττικής 